Bách khoa nhà nông
LEM LÉP HẠT LÚA VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ HIỆU QUẢ
Th5
Lem lép hạt trên lúa là một trong những nguyên nhân khiến nông dân mất mùa. Không chỉ làm giảm năng suất, bệnh còn ảnh hưởng đến chất lượng gạo. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, tổn thất có thể rất lớn. Bài viết sau, Alpha Agrochem sẽ giúp anh chị hiểu rõ từ A đến Z về căn bệnh nguy hiểm này.
1. Bệnh lem lép hạt trên lúa là gì?
Bệnh lem lép hạt trên lúa là một trong những bệnh hại nghiêm trọng vào cuối vụ mùa. Bệnh thường xuất hiện khi lúa bắt đầu trổ bông cho đến khi thu hoạch. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ. Hạt bị nhiễm bệnh sẽ lép, thâm đen, bạc màu và không đạt chất lượng thương phẩm. Không chỉ giảm sản lượng, bệnh còn khiến gạo dễ mốc và khó tiêu thụ.
Tác nhân gây bệnh có thể là nấm, vi khuẩn hoặc sự kết hợp nhiều yếu tố khác. Một số giống lúa mẫn cảm dễ nhiễm bệnh hơn các giống có tính kháng tốt. Đặc biệt, nếu ruộng thiếu chăm sóc, thoát nước kém, nguy cơ nhiễm bệnh tăng cao. Ngoài ra, điều kiện thời tiết mưa kéo dài tạo môi trường thuận lợi cho nấm phát triển. Tóm lại, lem lép hạt không chỉ là vấn đề dinh dưỡng mà còn liên quan đến sinh thái ruộng.
2. Nguyên nhân gây bệnh lem lép hạt
Nguyên nhân chính là do nấm Pyricularia, Fusarium và một số vi khuẩn xâm nhập. Các tác nhân này thường tấn công hạt khi lúa trổ bông hoặc đang chín sữa. Chúng xâm nhập qua vòi nhụy, vết thương hoặc vỏ trấu nứt nhẹ.
Thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển. Đặc biệt trong thời gian lúa trổ bông trùng với mưa lớn hoặc trời âm u.
Giống lúa mẫn cảm hoặc gieo cấy dày cũng làm tăng nguy cơ bệnh. Cây sinh trưởng rậm rạp sẽ giữ ẩm nhiều, tạo điều kiện bệnh lây lan. Sâu đục thân, rầy nâu gây vết thương giúp nấm, vi khuẩn dễ xâm nhập. Cộng thêm việc vệ sinh đồng ruộng kém khiến mầm bệnh lưu tồn qua vụ. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc trừ bệnh không đúng hoạt chất cũng làm bệnh dai dẳng.
3. Dấu hiệu nhận biết bệnh lem lép hạt
Hạt lúa bị lem màu nâu xám hoặc đen từ phần đỉnh hạt trở xuống. Phần vỏ trấu bị thâm đen, hạt không chắc, dễ rụng và lép nhẹ. Tỷ lệ hạt chắc giảm, toàn bộ bông lúa có thể bị lép tới 50–70%. Nhiều trường hợp, bông lúa nhìn xanh nhưng bên trong đã hư hạt.
Lúa bị bệnh thường chín không đều, xuất hiện bông ngậm sữa kéo dài. Khi xoa nhẹ vào bông, hạt dễ rơi rụng hoặc gãy phần đỉnh. Gạo sau xay bị bạc màu, nát, không còn mùi thơm đặc trưng. Lúa bị bệnh nặng có thể chỉ còn 10–20% hạt chắc trên mỗi bông. Vết bệnh có thể lan từ một vài bông ra toàn bộ ruộng rất nhanh. Trong ruộng có mảng xanh bất thường, khi kiểm tra thì thấy nhiều hạt lép.
4. Điều kiện phát sinh và phát triển bệnh
Nhiệt độ cao kèm mưa nhiều là điều kiện lý tưởng cho bệnh phát triển. Thời điểm lúa trổ bông là giai đoạn nhạy cảm nhất với bệnh này. Ruộng rậm rạp, thoát nước kém, bón thừa đạm đều tạo môi trường bệnh. Phun thuốc không đúng giai đoạn sẽ không bảo vệ được bông lúa.
Đất giữ nước quá lâu khiến ẩm độ cao, nấm bệnh phát sinh mạnh. Ruộng thiếu nắng, gió kém lưu thông làm bào tử nấm lan rộng. Việc bón đạm muộn khiến cây kéo dài sinh trưởng, dễ nhiễm bệnh. Bệnh thường phát triển mạnh trong các vụ lúa Hè Thu hoặc Thu Đông.
Nếu không phun ngừa trước khi lúa trổ đều, khả năng bảo vệ hạt rất thấp. Những vùng có khí hậu nóng ẩm kéo dài cần đặc biệt chú ý phòng bệnh.
5. Tác hại của bệnh lem lép hạt trên năng suất
– Lem lép hạt làm giảm năng suất lúa từ 20–60% nếu không xử lý kịp thời.
– Chất lượng hạt gạo kém, gạo bị mốc, giảm giá trị thương phẩm.
– Lúa bệnh cho tỷ lệ hạt chắc thấp, ảnh hưởng đến tỉ lệ nẩy mầm giống.
– Bệnh còn làm thiệt hại kinh tế do chi phí phân thuốc tăng cao.
Một số tác hại khác bao gồm:
– Tăng chi phí sản xuất do phải phun thuốc nhiều lần hơn.
– Hạt bị lem không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu hoặc bán cho nhà máy xay xát.
– Gây tâm lý lo lắng, hoang mang cho nông dân trong suốt vụ mùa.
– Khó dự trữ hạt giống vì tỷ lệ hư hỏng, nấm mốc cao sau thu hoạch.
– Ảnh hưởng đến chu kỳ mùa vụ tiếp theo do thiếu giống chất lượng.
– Dễ kéo theo các bệnh khác như đạo ôn cổ bông, thối bẹ, thối gốc.
– Làm mất cân bằng dinh dưỡng trong đất nếu xử lý bằng phân sai cách.
6. Biện pháp phòng ngừa bệnh lem lép hạt
6.1. Biện pháp canh tác
– Chọn giống lúa kháng bệnh, thích hợp với điều kiện vùng trồng.
– Gieo sạ với mật độ vừa phải để ruộng luôn thông thoáng.
– Làm đất kỹ, vệ sinh sạch tàn dư thực vật trước khi gieo sạ.
– Cân đối phân bón N – P – K, tránh thừa đạm gây mềm cây.
– Làm mương thoát nước tốt, hạn chế ngập úng trong giai đoạn trổ.
– Chủ động theo dõi thời tiết để điều chỉnh lịch phun hợp lý.
6.2. Biện pháp sinh học
– Sử dụng chế phẩm vi sinh đối kháng nấm Fusarium, Pyricularia.
– Bón phân sinh học chứa Trichoderma giúp kiểm soát mầm bệnh trong đất.
– Kết hợp chế phẩm sinh học với phân hữu cơ để tăng hiệu quả phòng bệnh.
– Phun chế phẩm vi sinh định kỳ trong giai đoạn lúa phát triển đồng loạt.
– Ưu tiên các sản phẩm không gây tồn dư, thân thiện môi trường.
– Sử dụng sản phẩm chứa vi khuẩn có lợi để cạnh tranh vi khuẩn gây hại.
6.3. Biện pháp hóa học
– Phun phòng bằng thuốc trừ nấm như Hexaconazole, Mancozeb, Difenoconazole,….. đúng giai đoạn trổ đều. Anh chị có thể tham khảo một số hoạt chất đặc trị nấm bệnh tại Danh mục hoá chất của Alpha Agrochem.
– Sử dụng thuốc phối hợp diệt nấm và vi khuẩn để tăng hiệu quả.
– Phun lặp lại lần 2 sau 5–7 ngày nếu có mưa hoặc ẩm cao.
– Không pha liều cao hơn khuyến cáo để tránh cháy hạt lúa.
– Nên dùng thêm chất bám dính để thuốc bám tốt trên bông lúa.
– Đảo luân thuốc để tránh kháng thuốc do dùng lặp lại một hoạt chất.
– Chọn thuốc đặc trị lem lép có hiệu lực mạnh, nguồn gốc rõ ràng.
Bệnh lem lép hạt trên lúa là nguyên nhân gây thất thu nghiêm trọng nếu không phòng ngừa kịp thời. Để bảo vệ năng suất và chất lượng lúa, nông dân cần chủ động từ khâu giống đến kỹ thuật chăm sóc. Áp dụng đồng bộ biện pháp canh tác, sinh học và hóa học sẽ giúp hạn chế tối đa thiệt hại.
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH HOÁ CHẤT NÔNG NGHIỆP ALPHA
ALPHA AGROCHEMICAL CO., LTD
Hotline: 0326 80 70 50
Địa chỉ: Số 153Q Trần Hưng Đạo, Phường An Phú, Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam
Website: alphaagrochem.com
Fanpage: facebook.com/alphaagrochem
