Bách khoa nhà nông
BỆNH NGHẸT RỄ LÚA VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ HIỆU QUẢ
Th5
Nghẹt rễ lúa là hiện tượng phổ biến trong canh tác lúa nước, đặc biệt trong mùa mưa hoặc ruộng ngập úng kéo dài. Nếu không xử lý kịp thời, lúa sẽ chậm phát triển, vàng lá, thối rễ và nguy cơ mất trắng cả ruộng. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn gây tổn thất lớn về chi phí đầu tư. Bài viết dưới đây, Alpha Agrochem sẽ giúp quý anh chị hiểu rõ nguyên nhân và hướng dẫn cách khắc phục tình trạng nghẹt rễ ở lúa hiệu quả nhất.
1. Lúa bị nghẹt rễ là gì?
Lúa bị nghẹt rễ là tình trạng rễ cây không thể hô hấp bình thường do thiếu oxy trong đất. Nguyên nhân thường do ruộng bị ngập úng kéo dài hoặc đất bị nén chặt, không thoáng khí. Khi rễ không hoạt động, cây lúa không hút được dinh dưỡng và nước, làm cây chậm phát triển. Nghẹt rễ thường đi kèm với hiện tượng vàng lá, bạc gốc và sinh trưởng kém rõ rệt.
2. Nguyên nhân lúa bị nghẹt rễ
Có nhiều nguyên nhân khiến cây lúa bị bệnh nghẹt rễ, thường liên quan đến điều kiện đất và canh tác. Về cơ bản, mọi nguyên nhân đều gây ra tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng trong đất canh tác lúa nước. Thiếu oxy làm cây không thực hiện được các phản ứng hóa sinh quan trọng để duy trì sự sống. Khi không tạo được năng lượng, cây không thể hút nước và dinh dưỡng nuôi thân lá phát triển. Kết quả là cây suy yếu dần, phát triển chậm, lá vàng, rễ đen và cuối cùng dẫn đến chết rũ.\
2.1. Đất đai bị thoái hóa về lý tính, hóa tính và sinh tính
– Cấu tượng đất không phù hợp, đất sét cao, thịt nặng gây cản trở trao đổi khí trong đất.
– Khi đất không thể hô hấp, rễ lúa bị ngộp thở, không phát triển được và dễ bị thối đen.
2.2. Đất quá trũng sâu, úng ngập kéo dài nhiều ngày
– Nước ứ đọng liên tục khiến đất rơi vào tình trạng yếm khí nặng và thiếu oxy nghiêm trọng.
– Kèm theo đó, các khí độc như H₂S và SO₂ tích tụ trong đất gây ngộ độc rễ lúa.
– Rễ yếu, không phát sinh rễ mới, không hút được dưỡng chất và cây dần bị chết khô.
2.3. Bón nhiều phân hữu cơ chưa hoai mục, dư thừa tàn dư thực vật
– Việc bón nhiều rơm rạ, phân xanh, hữu cơ tươi khiến quá trình phân giải diễn ra mạnh mẽ.
– Trong mùa hè oi nóng, nhiệt độ cao làm các hợp chất hữu cơ phân hủy nhanh hơn bình thường.
– Quá trình này tiêu hao oxy và sinh ra khí độc trong điều kiện yếm khí, đất bị ngập nước.
– Khí độc tích tụ trong đất như CH₄, H₂S, CO₂… không thoát ra được, gây thiếu oxy nặng.
Những nguyên nhân trên khiến rễ lúa bị nghẹt, cản trở quá trình hô hấp của bộ rễ. Rễ không hoạt động bình thường sẽ bị thối đen, không thể mọc rễ tơ mới để hút dưỡng chất. Cây biểu hiện vàng lá, khô gốc, sinh trưởng kém và dễ bị tấn công bởi vi khuẩn, nấm bệnh. Đặc biệt, trong điều kiện thiếu sắt hòa tan (Fe²⁺), rễ càng dễ bị hư hại và thối nhũn nặng hơn. Khí độc như H₂S và CO₂ trong đất sẽ gây ngộ độc trực tiếp lên đầu rễ lúa.
Ngoài ra, đất thiếu oxy làm các chất hữu cơ phân giải không hoàn toàn, sinh nhiều acid hữu cơ độc hại. Khi ruộng bị ngập nước, acid hữu cơ không thoát đi mà tích tụ lại trong vùng rễ cây. Điều này làm tăng độ chua đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hô hấp của bộ rễ. Rễ cũ bị thối, rễ mới không mọc, cây không hút được kali, đạm và các chất thiết yếu khác. Các lá già ở gốc vàng trước, sau đó lá phía trên cũng vàng theo, cây lúa dần lụi và chết.
3. Triệu chứng và tác hại của bệnh nghẹt rễ lúa
3.1. Triệu chứng
Cây lúa bị nghẹt rễ có biểu hiện rõ rệt trên cả phần lá và hệ thống rễ. Rễ bị thối đen, mềm nhũn, không mọc rễ tơ mới và mất khả năng hút dưỡng chất. Chót lá chuyển vàng dần, sau đó toàn bộ lá có màu nâu đỏ hoặc khô đỏ rõ rệt.
Lá khô cứng, giòn, dễ gãy và không còn khả năng quang hợp tốt như bình thường. Cây lúa đẻ nhánh ít, phát triển còi cọc, thân lùn và sinh trưởng chậm rõ rệt. Nếu không xử lý kịp thời, cây sẽ chết dần và lụi đi theo từng chòm lớn trong ruộng.
3.2. Tác hại
Cây chậm phát triển, không vươn lóng, không trổ đồng hoặc trổ không đều. Bông nhỏ, hạt lép nhiều, năng suất giảm nghiêm trọng so với ruộng bình thường. Lúa dễ bị sâu bệnh tấn công, đặc biệt là bệnh thối gốc, đạo ôn cổ bông. Chi phí xử lý tăng cao, ảnh hưởng đến lợi nhuận của toàn vụ mùa.
4. Biện pháp phòng trừ lúa bị nghẹt rễ
Đây là bệnh sinh lý, không do vi khuẩn hay nấm nên không có khả năng lây lan trong ruộng. Để phòng bệnh hiệu quả, cần cải tạo đất, điều chỉnh kỹ thuật canh tác theo hướng bền vững. Biện pháp cơ bản là cải tạo lý, hóa và sinh tính của đất canh tác lúa bị yếm khí. Cải tạo ruộng chua, ruộng trũng, đất dễ yếm khí giúp giảm nguy cơ gây nghẹt rễ cho cây lúa. Ngoài ra, quản lý nước và kỹ thuật thâm canh đúng sẽ giúp ngăn chặn các yếu tố gây nghẹt rễ.
Cụ thể, bà con có thể áp dụng các biện pháp sau:
– Chủ động tháo cạn nước sớm, phơi ruộng cho ráo và kết hợp làm cỏ, sục bùn định kỳ.
– Đối với ruộng trũng sâu, chua, cần cày bừa kỹ và phơi ải để đất thoáng khí hơn.
– Bón vôi cải tạo đất, điều chỉnh độ pH và giảm độ chua trong đất ruộng trũng nhiều năm.
– Phun chế phẩm sinh học giúp phân giải nhanh hữu cơ, hạn chế độc tố gây nghẹt rễ sớm.
– Nên xử lý ngay từ đầu vụ để tránh trùng thời điểm lúa phát triển rễ non dễ bị ngộ độc.
– Ở nơi thường nghẹt rễ, chỉ nên bón phân chuồng đã ủ hoai mục kỹ càng.
– Ưu tiên phân hữu cơ vi sinh và bón cân đối các yếu tố đa – trung – vi lượng.
– Giai đoạn đầu sinh trưởng, cần thay nước thường xuyên, làm cỏ và sục bùn sớm.
– Khi ruộng có dấu hiệu chớm bệnh, phải tháo nước ngay để tạo điều kiện thông khí.
– Nếu ruộng trũng không rút được nước, cần sục bùn nhiều lần và kết hợp bón vôi, lân, tro.
5. Một số sản phẩm hỗ trợ thông rễ cho lúa
– Humic đen hoặc vàng: giúp cải tạo đất, giải độc và kích rễ mới.
– Chế phẩm vi sinh Bacillus, Trichoderma: phân giải chất độc, tăng vi sinh đất.
– Rong biển dạng nước: phục hồi nhanh, bổ sung dinh dưỡng dễ hấp thu.
– Phân bón lá Canxi-Bo: giúp chắc thân, ra rễ khỏe và giảm tình trạng thối gốc.
Ngoài ra, anh chị cũng có thể tham khảo thêm một số sản phẩm phục hồi cây lúa tại Danh mục sản phẩm của Alpha Agrochem.
Lúa bị nghẹt rễ là một trong những nguyên nhân gây thất thoát năng suất nghiêm trọng nếu không xử lý kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục sẽ giúp bà con tránh được thiệt hại không đáng có. Chủ động phòng ngừa và phục hồi sớm là cách hiệu quả nhất để bảo vệ vụ mùa lúa bền vững. Đừng quên theo dõi thêm các kỹ thuật canh tác mới tại website Alpha Agrochem để cập nhật kiến thức hữu ích.
LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
CÔNG TY TNHH HOÁ CHẤT NÔNG NGHIỆP ALPHA
ALPHA AGROCHEMICAL CO., LTD
Hotline: 0326 80 70 50
Địa chỉ: Số 153Q Trần Hưng Đạo, Phường An Phú, Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam
Website: alphaagrochem.com
Fanpage: facebook.com/alphaagrochem
