Bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá lúa và cách phòng trừ

Bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá là hai căn bệnh nguy hiểm của cây lúa, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng. Cả hai bệnh này đều do vi rút gây ra và được truyền lan qua loài rầy nâu.

1. Nguyên nhân gây bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá lúa

• Bệnh vàng lùn được xác định là do virus Rice Grassy Stunt Virus (RGSV) gây ra. Virus này tấn công cây và lây truyền vào lúa thông qua sự chích hút của rầy nâu.
• Bệnh lùn xoắn lá lúa do virus Rice Ragged Stunt Virus (RRSV) gây ra. Giống với bệnh vàng lùn, nguyên nhân gián tiếp gây bệnh  được xác định do rầy nâu gây ra.

Cả 2 bệnh đều có chung một yếu tố trung gian tuyền bệnh đó là rầy nâu. Cả hai bệnh đều không thể lây lan qua giống cây, đất, nước hoặc các vết thương cơ giới. Vì vậy, rầy nâu trở thành tác nhân chính của sự lây lan bệnh.

Hiện nay, các vùng tại tình miền Trung và ĐBSCL nước ta là những địa phương thường xuyên bị căn bệnh này tấn công. Năm 2026 được cho là giai đoạn bị căn bệnh này tấn công và gây ra những tổn thất nghiêm trọng.

2. Thời gian phát triển bệnh

Trên rầy non, thời gian ủ bệnh từ 7-10 ngày. Một số các thể đặc biệt sẽ ủ bệnh từ 20 ngày trước khi truyền bệnh. Đối với một cây lúa khoẻ mạnh, sau khi bị rầy chích hút trong một khoảng thời gian ngắn, cây sẽ bị nhiễm bệnh.

Khi rầy nâu trưởng thành, chúng sẽ di trú đến ruộng lúa và bắt đầu truyền virus cho cây. Chúng tân công khi cây lúa mới phát triển 1-2 lá bằng cách bám và chích hút chất lúa. Từ 10-20 ngày sau khi nhiễm virus, cây sẽ có các biểu hiện của bệnh.

Đối với những đồng ruộng bị nhiễm bệnh, mức độ ảnh hưởng thấp, chủ yếu gây tiêu cực đến năng suất và chất lượng hạt. Còn đối với những đồng ruộng bị nhiễm bệnh nặng sẽ dần gây suy yếu và chết cây.

3. Triệu chứng của bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá lúa

3.1. Bệnh vàng lùn

Triệu chứng bệnh vàng lùn ban đầu rất dễ nhận biết đó là cây lúa chuyển sang màu vàng và thấp lùn.

• Lá lúa chuyển màu dần từ xanh sang vàng cam, sau đó khô héo. Quá trình này bắt đầu từ những lá dưới, rồi lan dần lên các lá trên. Các đốm vàng xuất hiện đầu tiên ở chóp lá, sau đó lan rộng ra toàn bộ phiến lá và xuống đến bẹ lá. Lá bệnh thường xòe ngang, tạo nên một màu vàng nguy hại bao phủ cả ruộng lúa.
• Cây lúa bệnh có chiều cao thấp hơn hẳn so với những cây lúa khỏe mạnh. Chúng ít đẻ nhánh, bụi lúa thưa thớt. Bệnh lây lan nhanh chóng, khiến ruộng lúa trở nên vàng úa và phát triển không đồng đều.
• Rễ lúa kém phát triển, cứng và thối đen.

3.2. Bệnh lùn xoắn lá

Cây lúa thấp lùn và lá bị xoắn lại là dấu hiệu cơ bản của căn bệnh này.

• Mức độ thấp lùn của lúa mang bệnh phụ thuộc nhiều vào nhiều yếu tố như thời gian, bệnh cành sớm thì mức độ thấp lùn càng rõ rệt.
• Cây lúa thấp lùn, lá lúa có màu xanh đậm, thậm chí tới thời điểm thu hoạch lá lúa vẫn xanh.
• Phần phiến lá hơi gợn sóng, rìa lá bị rách.
• Khi lúa bị bệnh nặng phần chóp lá là phiến lá sẽ xoăn lại, xuất hiện các u bướu nhỏ dọc theo gân lá.
• Các dảnh lúa đẻ nhiều chồi hơn so với lúa không nhiễm bệnh. Lúa thường không trổ bông được, bị nghẹn đòng, hạt lép. Làm giảm năng suất lúa.

4. Các biện pháp phòng trừ bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá

4.1. Biện pháp cánh tác

Việc quản lý tốt tình hình phát triển của rầy nâu là yếu tố quyết định trong việc phòng trừ thành công bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá. Bà con cần kết hợp nhiều biện pháp từ đầu vụ đến cuối vụ để hạn chế sự phát triển của rầy nâu và ngăn chặn bệnh lây lan.

Sử dụng các giống lúa kháng rầy:

• Do bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá có quan hệ mật thiết với sự phát triển của rầy nâu. Vì vậy, việc sử dụng giống lúa kháng rầy sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh.
• Một số giống lúa kháng rầy được sử dụng hiện nay như: OM4498, OM4495, AS996, OMC2000, VNDD95-20, IR50404,….

Để giảm thiểu khả năng rầy nâu kháng thuốc và đáp ứng nhu cầu thị trường, bà con nên áp dụng hình thức luân canh các giống lúa khác nhau. Việc lựa chọn giống lúa phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu của từng vùng sẽ giúp tăng khả năng chống chịu bệnh và nâng cao năng suất.

Chế độ canh tác:

Bà con không nên gieo sạ liên tục, mỗi năm tối đa chỉ nên làm 3 vụ lúa, thời gian giữa các vụ ít nhất từ 25-30 ngày (chu kỳ của một lứa rầy).

Các vụ lúa cần diễn ra tập trung, gieo sạ đồng loạt để tránh thời điểm rầy phát triển.

Không nên gieo sạ quá dày.

Vệ sinh đồng ruộng:

Sau khi thu hoạch cần xử lý ruộng, làm sạch cỏ dại, thu gom tàn dư cây bị nhiễm bệnh đem tiêu huỷ. Ngoài ra bà con cũng phải thường xuyên thăm ruộng để phát hiện sớm dịch bệnh  để có phương pháp xử lý kịp thời.

4.2. Biện pháp sinh học

Sử dụng thiên địch: Khuyến khích sử dụng các loài thiên địch như bọ rùa, ong mắt đỏ để tiêu diệt rầy nâu.

Hiện nay, do chưa có thuốc chữa trị đặc hiệu, bà con nông dân cần đặc biệt quan tâm đến việc chăm sóc cây lúa khỏe mạnh. Bằng cách cung cấp đủ dinh dưỡng, tạo điều kiện sinh trưởng tốt, cây lúa sẽ có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn. Bên cạnh đó, việc kiểm soát rầy nâu cũng rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

LIÊN HỆ TƯ VẤN MIỄN PHÍ 

CÔNG TY TNHH HOÁ CHẤT NÔNG NGHIỆP ALPHA
ALPHA AGROCHEMICAL CO., LTD
Hotline: 0326 80 70 50
Địa chỉ: Số 153Q Trần Hưng Đạo, Phường An Phú, Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam
Website: alphaagrochem.com
Fanpage: facebook.com/alphaagrochem

#alphaagrochem #nhamaygiacongbvtv #giacongbvtv