Sâu đục thân trên cây lúa và cách phòng trừ hiệu quả

1. Giới thiệu chung về sâu đục thân hại lúa

Sâu đục thân là một trong những nguyên nhân chính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cây lúa. Nếu không được phát hiện và diệt trừ kịp thời chúng sẽ gây hại nghiêm trọng trên ruộng lúa. Từ đó dẫn đến mất mùa, giảm năng suất, ảnh hưởng đến kinh tế của nhà nông.

Các loài sâu đục thân hại lúa phổ biến như:

• Sâu đục thân bướm hai chấm
•  Sâu đục thân năm vạch đầu nâu
•  Sâu đục thân năm vạch đầu đen
•  Sâu bướm Cú mèo.

Trong 4 loài trên, sâu đục thân bướm hai được phát hiện nhiều nhất, chiếm 95-98%. Vì vậy, các phương pháp phòng trừ đều tập trung vo loài này.

Sâu đục thân bướm hai chấm (Scirpophaga incertulas), chúng ưa thích môi trường có ẩm độ cao. Thế nên các đồng lúa ở miền Nam nước ta ( và một số tỉnh miền Trung ) thường dễ bị sâu đục thân hại lúa tấn công hơn so với miền Bắc.

Điểm đáng nói là sâu đục thân bướm hai chấm có khả năng gây hại trong suốt thời kỳ sinh trưởng của lúa kể cả giai đoạn mạ. Thế nên bà con cần nắm rõ các đặc tính của loài sâu này để bảo vệ đồng lúa và vụ mùa tốt nhất.

2. Đặc điểm hình thái và gây hại của sâu đục thân hại lúa

2.1. Đặc điểm hình thái 

Sâu đục thân có 4 hình thái theo 4 giai đoạn phát triển:

Trứng: Trứng được đẻ sẽ có ổ hình bầu dục, đoạn giữa nhô cao và trên bề mặt là một lớp lông màu vàng nhạt. Trứng lúc mới để có màu trắng, rồi dần chuyển sang màu vàng nhạt, ngà ngà. Trứng trước khi nở thành sâu con sẽ có màu đen.

Sâu non: Sâu non có chiều dài từ 21 – 25mm, phần đẫy sức màu trắng sữa, phần đầu có màu nâu vàng.

Nhộng: Nhộng cái và nhộng đực sẽ có đặc điểm hình dạng khác nhau. Nhộng cái sẽ có chân sau chỉ dài đến đốt bụng thứ 5, riêng nhộng đực thì dài đến đốt bụng thứ 8. Giai đoạn đầu nhộng sẽ có màu trắng sữa rồi chuyển màu vàng nhạt sau một khoảng thời gian.

Con trưởng thành (hay còn được gọi là ngài):

• Ngài đực: Phần đầu ngực và cánh trước của ngài đực có hình tam giác màu nâu vàng nhạt. Ở trung tâm cánh có một chấm đen, ngoài ra sẽ có vệt xiên màu nâu đen từ đỉnh cánh đến mép sau. Ngài đực sẽ có mắt kép, to và đen hơn so với ngài cái.
• Ngài cái: Ngài cái thường  có màu vàng nhạt hoặc màu trắng ám vàng. Điểm khác biệt dễ nhận biết so với ngài đực là phần lông màu vàng nhạt phía cuối bụng. Ở đoạn giữa cánh có một chấm đen.

2.2. Đặc điểm gây hại

Sau khi trải qua mùa Đông sâu non sẽ hoá nhộng vào mùa Xuân.

– Trước khi hóa nhộng, sâu con sẽ đục sẵn các lỗ ở trên thân cây, chỉ giữ lại một lớp biểu bì rất mỏng. Việc này giúp cho sau khi vũ hoá, chúng dễ dàng đục chui ra hơn. Thông thường, quá trình nhộng hóa sẽ diễn ra trong thân cây lúa, ở phần gốc cánh mắt đất từ 1 – 2cm.

– Với nhiệt độ từ 23 – 30oC và độ ẩm trên 90% – Đây là môi trường lý tưởng nhất để sâu đục thân phát triển.

– Thời kỳ đẻ nhánh rộ đặc biệt ở giai đoạn làm đòng – trổ là thời gian xung yếu và dễ bị sâu đục thân tấn công.

– Trong một năm sâu đục thân bướm 2 chấm hại lúa sẽ có tổng cộng 7 lứa phát triển và gây hại, trong đó các lứa 2,3,5,6 là những lứa mà bà con cần quan tâm vì đây là thời gian đặc biệt quan trọng đối với sản xuất:

• Lứa thứ 2: Đây là lứa cuối của vụ Chiêm Xuân.
• Lứa thứ 3: Đây là lứa đầu tiên trong vụ Mùa. Sâu đục thân bướm 2 chấm hại lúa sẽ tập trung phá hại trên lúa mạ đầu mùa.
• Lứa thứ 5: Đây là lứa gây hại nghiêm trọng đối với lúa Mùa cấy sớm đang giai đoạn làm đòng và trổ bông.
• Lứa thứ 6: Giai đoạn này sâu đục thân hại lúa sẽ gây hại cho lúa Mùa đang trổ.

3. Triệu chứng của sâu đục thân hại lúa

Với các giai đoạn khác nhau thì triệu chứng cũng khác nhau:

• Giai đoạn gieo mạ hoặc làm đòng: Ở giai đoạn này khi bị chúng tấn công mạ non dễ bị chết khô, dảnh lúa bị héo. Hoạt động gây hại chính của sâu là đục từ ngoài vào đến phần nõn giữa và hút lấy chất dinh dưỡng từ đó.
• Giai đoạn mạ lúa đã lớn: Nếu bị chúng tấn công lại dễ bị đứt gốc khi nhổ mạ.
• Giai đoạn đẻ nhánh: Trong giai đoạn này, sâu sẽ đục vào phần thân dưới và gây ảnh hưởng đến chức năng dẫn truyền các chất dinh dưỡng, nhựa khiến lá non bên trên không thể phát triển. Ban đầu lá non sẽ bị cuốn dọc lại, rồi chuyển từ màu xanh mạ sang xanh sẫm, sau cùng chuyển vàng và héo khô.
• Giai đoạn lúa đứng làm đòng: Sâu non sẽ tập trung tấn công phía trong bẹ và đục vào phần ống.
• Giai đoạn trổ bông: Đây là giai đoạn hết sức quan trọng, nếu sâu đục thân tấn công vào lúc này, bông lúa sẽ không thể trổ hoặc nếu trổ thì sẽ bị bạc bông.

4. Biện pháp phòng trừ sâu đục thân hại lúa

4.1. Biện pháp canh tác 

• Sau mỗi vụ thu hoạch xong phải cày bừa trước khi bắt đầu vụ mới, cày để lật gốc rạ xuống đồng thời vệ sinh sạch sẽ đồng ruộng. Đó là biện pháp phòng ngừa sự phát sinh của sâu đục thân.
• Gieo mạ thành từng khoảng, từng giống để tiện chăm sóc
• Trong giai đoạn đầu phát triển, bà con có thể sử dụng các biện pháp thủ công như dùng bẫy lồng đèn, ngắt bỏ lúa héo, diệt ổ trứng.
• Chú ý thời vụ gieo mạ để tránh thời điểm sâu phát triển mạnh nhất. Đặc biệt chú ý lứa 2 và lứa 5 của sâu. Tốt nhất là để lúa trổ bông hết thì bướm mới xuất hiện, như vậy là an toàn nhất. Do đó chú ý thời vụ gieo trồng là điều rất quan trọng.

4.2. Biện pháp sinh học 

• Các loại cây thu hút thiên địch nên được trồng xung quanh ruộng lúa. Kẻ thù tự nhiên của chúng bao gồm tò vò, các loài họ ong bắp cày, ong mắt đỏ.

4.3. Biện pháp hoá học 

• Khi sâu đục thân đẻ khoảng nửa ổ trên mét vuông, vào đúng giai đoạn làm đòng thì cần đặc biệt chú ý đến khi chúng vũ hóa. Nên sử dụng thuốc trừ sâu trước khi lúa trổ khoảng 1 tuần.
• Sử dụng các loại thuốc đặc trị như: VOTE 34,2SC, LEDAN 4GR,…. 
• Ngoài ra có thể tham khảo các loại thuốc trừ sâu hại khác tại Danh mục hoá chất.

LIÊN HỆ ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN MIỄN PHÍ

Sâu đục thân là nguyên nhân gây hại nghiêm tọng trên cây lúa. Nếu không phòng trừ kịp thời lúa sẽ kém phát triển và giảm năng suất. ALPHA Agrochem mong rằng những thông tin trên bài viết sẽ hữu ích với bà con trong quá trình chăm sóc ruộng lúa. Để có một vụ mùa bội thu, bà con cần sớm quản lý kỹ ruộng lúa của mình và phòng trừ sâu hại hợp lý.

CÔNG TY TNHH HOÁ CHẤT NÔNG NGHIỆP ALPHA
ALPHA AGROCHEMICAL CO., LTD
Hotline: 0326 80 70 50
Địa chỉ: Số 153Q Trần Hưng Đạo, Phường An Phú, Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ, Việt Nam
Website: alphaagrochem.com
Fanpage: facebook.com/alphaagrochem